Is een quickscan flora en fauna verplicht?

Wat de wet wél en niet voorschrijft

Nergens in de Omgevingswet staat dat u een document met de naam quickscan moet laten opstellen. Wat er wél staat, is een verbod op het schaden van beschermde soorten en hun nesten en verblijfplaatsen, en een onderzoeksplicht: u moet vóór aanvang nagaan of er beschermde soorten aanwezig zijn en of uw werkzaamheden hen kunnen raken. Die onderzoeksplicht volgt uit artikel 11.27 van het Besluit activiteiten leefomgeving en geldt ook als u voor uw plan geen omgevingsvergunning nodig heeft.

Daar komt de praktijk bij. Vraagt u een omgevingsvergunning aan voor sloop, verbouw of nieuwbouw, dan wil het bevoegd gezag een ecologische onderbouwing zien voordat het kan beoordelen of uw plan door kan gaan. Een rapport van een ecoloog is de gangbare vorm van die onderbouwing, en de quickscan flora en fauna is daarvan de eerste stap. Vandaar dat gemeenten er bij een aanvraag vaak zelf om vragen, ook al noemt de wet het woord niet.

Heeft u nog te maken met stukken die naar de Wet natuurbescherming verwijzen, kijk dan bij de overgang van de Wet natuurbescherming naar de Omgevingswet. De eerlijke samenvatting is dus: de quickscan zelf is niet letterlijk verplicht, het onderzoek waar hij voor staat wel. Bij sloop, verbouw, na-isolatie, kap en gebiedsontwikkeling is de quickscan daarom de standaard eerste stap geworden.

Wanneer heeft u een quickscan nodig?

De vuistregel: raakt uw plan een gebouw, bomen of ander groen, dan is een quickscan vrijwel altijd de aangewezen eerste stap.

Vrijwel altijd nodig

Bij deze ingrepen kunnen beschermde soorten zoals gebouwbewonende vleermuissoorten, huismus en gierzwaluw in het geding zijn. Het bevoegd gezag verwacht hier een ecologische onderbouwing.

Sloop of grootschalige renovatie van een woning, schuur of bedrijfspand
Na-isolatie van dak, gevel of spouwmuur
Verwijderen van dakpannen of gevelbekleding
Kap van grote bomen of het verwijderen van veel begroeiing
Gebiedsontwikkeling, bouwrijp maken of functieverandering

Meestal niet nodig

Bij werkzaamheden die het gebouw en het groen niet raken, is een quickscan doorgaans niet aan de orde. De zorgplicht blijft ook dan gelden: treft u tijdens het werk toch dieren of nesten aan, dan moet u daar rekening mee houden.

Een verbouwing binnenshuis zonder werk aan dak, gevel of spouw
Regulier tuinonderhoud, zoals snoeien buiten het broedseizoen
Schilderwerk of kozijnen vervangen zonder openingen te dichten

Twijfelt u? Onze gratis check HIEON (opent in een nieuw tabblad) geeft in een minuut een eerste beeld van uw situatie.

Wat kan er gebeuren als u zonder onderzoek start?

Voert u een schadelijke handeling uit terwijl daar een vergunning voor nodig was, dan is dat een overtreding, ook als die vergunning achteraf verleend zou zijn. Bij handhaving kan het bevoegd gezag de werkzaamheden stilleggen totdat het onderzoek alsnog is uitgevoerd. De vertraging die dat oplevert is in de praktijk de grootste kostenpost: het onderzoek moet dan alsnog gebeuren, maar nu terwijl uw project stilligt en met de seizoenskalender tegen in plaats van mee.

Daarnaast vraagt een koper of financier bij een latere verkoop vaak om het dossier. Een ontbrekende ecologische onderbouwing komt dan alsnog boven tafel.

En de zorgplicht geldt altijd, ook zonder vergunningplicht en ook nadat een onderzoek is uitgevoerd. Blijkt tijdens de uitvoering dat de situatie anders ligt dan gedacht, dan moet u op dat moment opnieuw beoordelen wat er nodig is. Een quickscan vooraf maakt aantoonbaar dat u het heeft uitgezocht en zorgvuldig heeft gehandeld.

Zo ziet het traject eruit

Van eerste vraag tot een plan dat door kan gaan, in drie mogelijke stappen. Voor veel projecten blijft het bij de eerste.

Quickscan flora en fauna

Bureauonderzoek en een veldbezoek door een ervaren ecoloog. Het veldbezoek kan het hele jaar door, daarvoor hoeft u niet op een seizoen te wachten. Wijst de quickscan uit dat er geen beschermde soorten aanwezig of te verwachten zijn, dan is het rapport meestal voldoende als onderbouwing en bent u klaar. Lees waar de kosten en de doorlooptijd van afhangen.
Eventueel aanvullend onderzoek

Zijn beschermde soorten niet uit te sluiten, dan volgt soortgericht onderzoek volgens vastgestelde protocollen. Dat is, anders dan de quickscan, wél seizoensgebonden: vleermuisonderzoek loopt bijvoorbeeld van mei tot oktober en huismusonderzoek van april tot juni. Lees meer over aanvullend onderzoek.
Eventueel vergunning of maatregelen

Zijn negatieve effecten niet te voorkomen, dan is een omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit (ffa) nodig bij het bevoegd gezag. Vaak volstaan ook aangepaste werkwijzen of een ecologisch werkprotocol. Wij adviseren u hier helder over en begeleiden u door dat proces.

Begin op tijd

Omdat aanvullend onderzoek aan het seizoen van de soort gebonden is, kan een gemist venster een jaar vertraging betekenen. Een quickscan die vroeg klaar is, geeft u de ruimte om eventueel vervolgonderzoek nog in hetzelfde jaar in te plannen.

Veelgestelde vragen

Is een quickscan flora en fauna wettelijk verplicht?

Niet onder die naam. De wet kent geen document dat quickscan heet, maar wel de onderzoeksplicht uit artikel 11.27 van het Besluit activiteiten leefomgeving: u moet vóór aanvang nagaan of er beschermde soorten aanwezig zijn en of uw werk hen kan schaden. Een quickscan is de gangbare manier om aan die plicht te voldoen en om aantoonbaar te maken dat u het heeft uitgezocht.

Wie vraagt er om een quickscan?

Meestal de gemeente of een andere tak van het bevoegd gezag, als onderdeel van een aanvraag voor een omgevingsvergunning. Daarnaast vragen opdrachtgevers, aannemers en soms kopers of financiers erom, omdat zij willen kunnen aantonen dat het project zorgvuldig is voorbereid.

Hoe lang blijft een quickscan bruikbaar?

Een quickscan is een momentopname. Doorgaans blijft het rapport enkele jaren bruikbaar, maar hoe lang precies hangt af van het bevoegd gezag en van wat er op de locatie verandert. Is het terrein of het gebouw sindsdien gewijzigd, of is er geruime tijd verstreken, dan kan een actualisatie nodig zijn. Wij beoordelen dat graag aan de hand van uw bestaande rapport.

Ik heb geen omgevingsvergunning nodig. Moet ik dan toch onderzoek laten doen?

De onderzoeksplicht en de zorgplicht gelden ook zonder vergunningplicht. Sloopt of verbouwt u vergunningvrij, dan mag u nog steeds geen beschermde soorten of hun verblijfplaatsen schaden. Juist dan is een quickscan de manier om te weten waar u aan toe bent voordat het werk begint.

Wat gebeurt er na de quickscan?

Dat hangt af van de uitkomst. Zijn er geen beschermde soorten aanwezig of te verwachten, dan bent u klaar en heeft u een rapport als onderbouwing richting het bevoegd gezag. Zijn soorten niet uit te sluiten, dan volgt soortgericht aanvullend onderzoek. Alleen als negatieve effecten niet te voorkomen zijn, komt een omgevingsvergunning flora- en fauna-activiteit in beeld.