Soortgericht onderzoek
Vleermuisonderzoek
Blijkt uit uw quickscan dat vleermuizen niet zijn uit te sluiten? Dan is aanvullend onderzoek naar vleermuizen nodig. Wij voeren dit uit door heel Nederland, volgens het Vleermuisprotocol 2021, geactualiseerd in maart 2025 voor de meervleermuis.
Direct aanvragenStrikt beschermd, dus zorgvuldig onderzoek
Alle Nederlandse vleermuissoorten zijn strikt beschermd onder de Omgevingswet en de Europese Habitatrichtlijn. Niet alleen de dieren zelf, maar ook hun vaste rust- en verblijfplaatsen, vliegroutes en foerageergebieden.
Zonder gedegen onderzoek riskeert u boetes, bouwstops en juridische procedures. Met een tijdig en volledig onderzoek weet u waar u aan toe bent en voorkomt u vertraging later in het traject.
Wanneer is vleermuisonderzoek nodig?
Vleermuisonderzoek is nodig als een quickscan uitwijst dat vleermuizen mogelijk gebruikmaken van een gebouw, boom of gebied dat door uw plannen wordt beïnvloed. Denk aan situaties als deze.
Spouwmuur en isolatie
Het na-isoleren van een spouwmuur of dak sluit vaak verblijfplaatsen af waar vleermuizen zich ophouden.
Sloop en renovatie
Bij sloop of ingrijpende renovatie van gebouwen met geschikte spouw, dakpannen of houten gevels.
Kap van oude bomen
Holle bomen bieden verblijfplaatsen aan boombewonende soorten als rosse vleermuis en watervleermuis.
Nieuwe verlichting
Verlichting van een gebied dat als vliegroute of foerageergebied dient, kan die functie verstoren.
Uitzondering: eDNA bij spouwmuurisolatie
Gaat het specifiek om het na-isoleren van de spouwmuur van een grondgebonden woning, dan hoeft het niet meteen op protocolonderzoek uit te draaien. Sinds maart 2025 staat de eDNA-methode als erkende maatregel in de Omgevingsregeling: met een DNA-monster uit de spouw is binnen enkele weken duidelijk of er vleermuizen zitten en om welke soort het gaat. Dat scheelt een volledig veldseizoen.
Die route is wel smal. Hij geldt alleen voor de spouwmuur van een grondgebonden woning, dus niet voor dakisolatie en niet voor gestapelde bouw, en hij zegt uitsluitend iets over vleermuizen. Worden er sporen aangetroffen, dan volgt afhankelijk van de soort en de provincie alsnog een vergunningtraject of aanvullend onderzoek. Wij zoeken voor u uit welke route in uw situatie geldt.
Hoe voeren wij het onderzoek uit?
Volgens het Vleermuisprotocol, de landelijke standaard die door alle bevoegde gezagen wordt gehanteerd.
-
Onderzoeksopzet
Op basis van de quickscan stellen we een plan van aanpak op dat voldoet aan het Vleermuisprotocol: het juiste aantal bezoeken, in de juiste periode, met de juiste methoden.
-
Veldbezoeken (5)
Wij voeren standaard vijf veldbezoeken uit tussen mei en oktober. Bezoeken starten rond zonsondergang of in de vroege ochtend.
-
Data-analyse
Na elk bezoek analyseren we de geluidsopnames om de soorten te determineren. Vleermuisgeluiden zijn soortspecifiek, met de juiste apparatuur en expertise stellen we met grote zekerheid vast welke soorten aanwezig zijn.
-
Rapportage
Wij rapporteren welke soorten, verblijfplaatsen, vliegroutes en foerageergebieden aanwezig zijn en wat de impact van uw plannen is. Het rapport is direct bruikbaar voor een omgevingsvergunning flora- en fauna-activiteit (voorheen 'ontheffing').
Wat is de geschikte periode voor vleermuisonderzoek?
Bij gebouwbewonende vleermuissoorten wordt standaard het hele pakket onderzocht: kraamverblijf, zomerverblijf en paarverblijf. Die perioden sluiten op elkaar aan en beslaan samen half mei tot begin oktober. Reken dus op één veldseizoen. Mist u het, dan schuift het onderzoek een jaar op en uw project meestal mee.
Kraamverblijf
15 mei – 15 juliTwee bezoeken, met minimaal twintig dagen ertussen.
Zomerverblijf
15 mei – 15 septTwee bezoeken in de zomerperiode.
Paarverblijf
15 aug – 1 oktOnderzoek naar baltsende mannetjes en paarverblijven.
Winterverblijf
UitzonderingHoort niet bij het standaardpakket en komt zelden aan de orde. Of het speelt, blijkt uit de quickscan.
Heeft u haast? Wacht niet tot de zomer
De veldbezoeken starten al vanaf half mei. Hoe eerder u contact opneemt, hoe groter de kans dat het onderzoek nog dit seizoen kan worden afgerond en uw project niet vertraagt. Lees waar de kosten en de doorlooptijd van afhangen. Op HIEON staat in gewone taal uitgelegd waar u bij isolatie en vleermuizen rekening mee moet houden (opent in een nieuw tabblad), inclusief wat de doorlooptijd voor uw planning betekent.
Wanneer plant u vleermuisonderzoek in bij bouw of sloop?
Zo vroeg mogelijk, en in elk geval voordat u de omgevingsvergunning aanvraagt. Vleermuisonderzoek is bij een bouw- of sloopplan namelijk zelden de laatste stap in de voorbereiding: het beslaat een volledig veldseizoen en bepaalt daarmee vaak de kritieke lijn van het hele project. Wie het onderzoek pas start als het ontwerp af is en de aannemer klaarstaat, wacht in het slechtste geval een jaar op een uitkomst die het ontwerp alsnog raakt.
De volgorde die in de praktijk werkt: eerst de quickscan flora en fauna, want die kan het hele jaar door en sluit het onderwerp in veel gevallen af. Kan de quickscan verblijfplaatsen niet uitsluiten, dan valt het soortgericht onderzoek in het seizoen daarna, en pas daarna is duidelijk of er een omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit nodig is en welke maatregelen daarbij horen. Die maatregelen, van vervangende verblijfplaatsen tot het moment waarop de gevel open mag, horen in het bestek en niet in een wijziging achteraf.
Dat geldt niet alleen bij sloop. Ook een gevelrenovatie, een dakvernieuwing of het na-isoleren van een spouwmuur is een ingreep waarbij verblijfplaatsen verloren kunnen gaan, terwijl de bouwkundige omvang klein lijkt. Bij een bouwplan dat uit meerdere fasen bestaat, kijken wij met u naar welke fase het onderzoek bepaalt, zodat de rest van het werk niet onnodig stil komt te liggen. De volledige volgorde staat op de pagina over ecologisch onderzoek bij sloop en nieuwbouw.
Welke soorten onderzoeken wij?
In en om gebouwen komen vooral deze soorten voor. Elke soort heeft zijn eigen voorkeuren voor verblijf en gedrag.
Gewone dwergvleermuis
Veruit de meest voorkomende soort in gebouwen. Kraamkolonies van tientallen tot honderden dieren in spouwmuren, achter dakpannen en onder daklijsten.
Ruige dwergvleermuis
Paart in het najaar met een luide baltsroep vanuit gebouwen en bomen. Ook verblijfplaatsen in spouwmuren.
Laatvlieger
Grote soort die vaak in open spouwmuren en onder dakpannen verblijft. Kraamkolonies van tientallen dieren.
Rosse vleermuis
Boombewonende soort in holtes van oude bomen, ook in vleermuiskasten. Jaagt hoog in de lucht.
Watervleermuis
Boombewonend, vooral in bosrijke gebieden nabij water. In boomholtes, soms in gebouwen of bruggen.
Meervleermuis
Gebouwbewonend, met kraamkolonies nabij grote wateren. Natura 2000-soort, extra beschermd.
Veelgestelde vragen
Is vleermuizenonderzoek verplicht?
Er is geen regel die zegt dat u altijd vleermuisonderzoek moet laten doen. Wat de wet wel voorschrijft, is dat u vóór aanvang nagaat of er beschermde soorten aanwezig zijn en of uw werk hen kan schaden. Dat is de onderzoeksplicht uit artikel 11.27 van het Besluit activiteiten leefomgeving, en die geldt ook zonder vergunningplicht. In de praktijk loopt het zo: een quickscan stelt vast of het gebouw geschikt is voor gebouwbewonende vleermuissoorten. Kan die geschiktheid niet worden uitgesloten, dan is nader onderzoek volgens het vleermuisprotocol de manier om te weten of er verblijfplaatsen zijn en of u een omgevingsvergunning ffa nodig heeft. Zonder dat onderzoek weet u het niet, en werken zonder dat te weten is precies waar de wet u op aanspreekt. Wij leggen apart uitgebreider uit wanneer vleermuisonderzoek verplicht is. Gaat het om na-isolatie of renovatie van de buitenschil, kijk dan bij ecologisch onderzoek bij na-isolatie: daar beoordelen wij per werkzaamheid in plaats van per gebouw.
Wat is een vleermuisinspectie?
Met een vleermuisinspectie wordt bijna altijd de quickscan bedoeld: wij bekijken het gebouw en beoordelen of het geschikt is voor gebouwbewonende vleermuissoorten. Die inspectie kan het hele jaar door. Blijkt het gebouw geschikt, dan volgt het vleermuisonderzoek waarover deze pagina gaat, en dat is wél aan het veldseizoen gebonden. Let op wat één inspectie u kan vertellen: dat er niets is aangetroffen betekent niet dat het gebouw niet wordt gebruikt, want vleermuizen wisselen tussen verblijfplaatsen. De quickscan beoordeelt dus geschiktheid en sluit gebruik niet uit.
Wat is het verschil tussen een quickscan vleermuizen en aanvullend onderzoek?
Een quickscan vleermuizen is een eenmalige beoordeling van het gebouw of het terrein: wij stellen vast of het geschikt is als verblijfplaats en of gebruik door gebouwbewonende vleermuissoorten valt uit te sluiten. Lukt dat uitsluiten niet, dan volgt aanvullend onderzoek naar vleermuizen, met meerdere avond- en ochtendbezoeken in het veldseizoen volgens het vleermuisprotocol. Het verschil zit niet in de grondigheid maar in de vraag: de quickscan beantwoordt of onderzoek nodig is, het aanvullende onderzoek beantwoordt welke functie het pand werkelijk heeft. Een quickscan kan het hele jaar door, het aanvullende onderzoek is aan het veldseizoen gebonden.
Waarom zijn vleermuizen zo streng beschermd?
Vleermuizen staan in heel Europa onder druk door verlies van leefgebied, verstoring en het isoleren van gebouwen. Alle Nederlandse soorten zijn beschermd onder de Omgevingswet én de Europese Habitatrichtlijn. Hun verblijfplaatsen, vliegroutes en foerageergebieden mogen niet zomaar worden verstoord of vernietigd.
Kan ik het onderzoek zelf doen?
Nee. Vleermuisonderzoek vraagt om gekwalificeerde ecologen met de juiste apparatuur, de expertise om soorten te determineren en ervaring met de onderzoeksprotocollen. Het rapport moet standhouden bij juridische toetsing.
Er zijn vleermuizen gevonden. Kan mijn project nog doorgaan?
In de meeste gevallen wel, mits u de juiste maatregelen treft. Wij stellen een mitigatieplan op met bijvoorbeeld werken buiten de kwetsbare periode, alternatieve verblijfplaatsen zoals vleermuiskasten, en waar nodig een omgevingsvergunning ffa. Wij begeleiden u daar volledig doorheen.
Ik wil alleen mijn spouwmuur isoleren. Kan dat sneller met eDNA?
Vaak wel. Vleermuisonderzoek bij het na-isoleren van de spouwmuur van een grondgebonden woning kan sinds maart 2025 via de eDNA-methode, een erkende maatregel die een veldseizoen scheelt. De monstername doen wij niet zelf: dat is werk voor daarvoor gecertificeerde isolatiebedrijven, volgens een vaste beoordelingsrichtlijn. Let op dat de route niet geldt voor dakisolatie of gestapelde bouw, dat een uitslag niets zegt over huismussen en gierzwaluwen, en dat provincies er verschillend mee omgaan. Het beleid is op dit moment volop in beweging, dus laat uw situatie apart bekijken in plaats van af te gaan op wat elders is gebeurd.
Is vleermuisonderzoek nodig bij bouw of sloop?
Meestal wel, en de quickscan bepaalt het. Kan die niet uitsluiten dat het gebouw geschikt is voor gebouwbewonende vleermuissoorten, dan volgt vleermuisonderzoek voordat er gesloopt, verbouwd of geïsoleerd mag worden. Dat geldt ook als u het gebouw zelf niet aanraakt maar alleen de buitenschil, want juist spouwen, daklijsten en kieren zijn de plekken waar vleermuizen zitten. Plan het op tijd in: het onderzoek beslaat een veldseizoen en is niet te versnellen.
In welke periode kan vleermuisonderzoek worden uitgevoerd?
Van half mei tot begin oktober. Bij gebouwbewonende vleermuissoorten wordt standaard het hele pakket onderzocht, en dat beslaat één veldseizoen. De drie perioden sluiten op elkaar aan: kraamverblijf van 15 mei tot 15 juli, zomerverblijf van 15 mei tot 15 september en paarverblijf van 15 augustus tot 1 oktober. Winterverblijven horen niet bij dat pakket en komen zelden aan de orde. Buiten het seizoen is er geen geschikte periode: vleermuizen zijn dan niet betrouwbaar vast te stellen, en onderzoek op het verkeerde moment houdt bij het bevoegd gezag geen stand.
Waarom zijn er meerdere veldbezoeken nodig?
Het protocol schrijft voor dat met meerdere bezoeken, verspreid over het seizoen, wordt vastgesteld hoe vleermuizen het gebouw gebruiken. Eén bezoek is onvoldoende: een zomerverblijf kan in het najaar ook als paarverblijf dienen. Zo houdt het onderzoek stand bij toetsing.
Weet u nog niet of onderzoek bij u speelt?
Gaat het om na-isolatie, dakwerk of sloop en weet u niet of er iets in uw gebouw zit, begin dan met onze gratis check HIEON (Heb Ik Ecologisch Onderzoek Nodig). U beantwoordt een paar korte vragen en ziet in een minuut of onderzoek verstandig is.
Vleermuisonderzoek per provincie
Wij werken door heel Nederland. Voor deze provincies hebben wij een aparte pagina.
Vleermuisonderzoek aanvragen
Vul in wat u van plan bent en waar. Hoe vollediger het beeld, hoe gerichter ons voorstel. Wij reageren binnen 24 uur met een vrijblijvende offerte of met een vraag als er nog iets ontbreekt.
Liever niet via een formulier? Mail ons op info@vanderhamecologie.nl, of stel eerst uw vraag via de contactpagina.