Is vleermuizenonderzoek verplicht? | Van Der Ham Ecologie

Europees beschermd, dus geen vrijstelling

Alle in Nederland voorkomende vleermuissoorten zijn Europees beschermd via bijlage IV van de Habitatrichtlijn. Voor deze soorten geldt geen provinciale vrijstelling, ook niet voor particulieren of kleine projecten. Niet alleen de dieren zelf zijn beschermd, maar ook hun vaste rust- en verblijfplaatsen, vliegroutes en foerageergebieden.

Daarnaast kent de Omgevingswet een onderzoeksplicht: u moet vóór aanvang van de werkzaamheden nagaan of er beschermde soorten aanwezig zijn en of uw werk hen kan schaden. Die plicht staat in artikel 11.27 van het Besluit activiteiten leefomgeving en geldt ook als er geen vergunning nodig blijkt.

In de praktijk betekent dit bij sloop, renovatie of na-isolatie: eerst stelt een quickscan flora en fauna vast of het gebouw geschikt is voor gebouwbewonende vleermuissoorten. Kan de quickscan verblijfplaatsen niet uitsluiten, dan is soortgericht vleermuisonderzoek de vereiste vervolgstap. Zonder dat onderzoek weet u niet of u een vergunning nodig heeft, en werken zonder dat te weten is precies waar de wet u op aanspreekt.

Zo loopt het traject

Van eerste vraag tot uitvoering doorloopt u drie stappen. Niet elk project doorloopt ze allemaal: veel trajecten eindigen al na de quickscan.

Quickscan flora en fauna

Een ecoloog beoordeelt of het gebouw of terrein geschikt is voor beschermde soorten. Het veldbezoek voor een quickscan kan het hele jaar door. Zijn verblijfplaatsen uit te sluiten, dan stopt het hier en kunt u verder met uw plannen.
Soortgericht vleermuisonderzoek

Zijn verblijfplaatsen niet uit te sluiten, dan volgt onderzoek volgens het Vleermuisprotocol: meerdere veldbezoeken tussen mei en oktober, op momenten dat vleermuizen actief zijn. Ook andere soortgroepen, zoals huismus en gierzwaluw, kunnen om aanvullend onderzoek vragen.
Maatregelen en eventueel vergunning

Worden verblijfplaatsen vastgesteld, dan volgen mitigerende maatregelen en, als negatieve effecten niet te voorkomen zijn, een omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit (ffa).

Waarom het onderzoek aan het seizoen gebonden is

Vleermuisonderzoek kan niet op elk moment van het jaar. De veldbezoeken zijn alleen zinvol als de dieren actief zijn, en het Vleermuisprotocol onderscheidt verschillende typen verblijf met elk een eigen onderzoeksperiode. Onderzoek naar kraamverblijven vindt plaats van 15 mei tot 15 juli, naar zomerverblijven van 15 mei tot 15 september en naar paarverblijven van 15 augustus tot 1 oktober. Onderzoek naar winterverblijven, van december tot februari, volgt alleen als eerder een verblijfplaats is aangetoond.

Het protocol schrijft bovendien meerdere bezoeken voor, verspreid over die periodes. Bij gebouwbewonende vleermuissoorten zijn dat er standaard vijf. Eén bezoek is onvoldoende, want een zomerverblijf kan in het najaar ook als paarverblijf dienen. Juist die spreiding maakt dat het rapport standhoudt bij toetsing.

Reken op een volledig veldseizoen

Omdat de bezoeken over meerdere periodes tussen mei en oktober zijn verspreid, beslaat het onderzoek doorgaans een groot deel van het veldseizoen. Wie laat in het seizoen start, kan de vroege onderzoeksperiodes niet meer meenemen en komt doorgaans in het volgende veldseizoen uit. Begin daarom op tijd met de quickscan: dat veldbezoek kan het hele jaar door, zodat eventueel vleermuisonderzoek zo vroeg mogelijk in het seizoen kan starten.

Wat als er verblijfplaatsen worden vastgesteld?

Worden er verblijfplaatsen, vliegroutes of belangrijke foerageergebieden vastgesteld, dan betekent dat niet automatisch dat uw project stilvalt. Wel moeten negatieve effecten worden voorkomen of beperkt. Dat gebeurt met mitigerende maatregelen, bijvoorbeeld werken buiten de kwetsbare periode en het aanbieden van alternatieve verblijfplaatsen zoals vleermuiskasten.

Zijn negatieve effecten ondanks die maatregelen niet te voorkomen, dan is een omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit (ffa) nodig. Het bevoegd gezag beoordeelt die aanvraag per situatie; over de uitkomst valt vooraf niets toe te zeggen. Het onderzoeksrapport vormt de onderbouwing van de aanvraag. Wij adviseren u over de maatregelen die in uw situatie passen en kunnen u begeleiden bij de aanvraag.

Veelgestelde vragen

Is vleermuisonderzoek altijd verplicht bij sloop?

Niet automatisch. De wet verplicht u wel om vóór de sloop na te gaan of beschermde soorten geschaad kunnen worden. De eerste stap is daarom een quickscan flora en fauna, en die kan het hele jaar door. Sluit de quickscan verblijfplaatsen van gebouwbewonende vleermuissoorten uit, dan is soortgericht onderzoek niet nodig. Kan dat niet worden uitgesloten, dan is het onderzoek de verplichte vervolgstap.

Hoe lang duurt vleermuisonderzoek?

De veldbezoeken liggen verspreid tussen mei en oktober, omdat elk type verblijf een eigen onderzoeksperiode heeft. Meestal gaat het om vijf bezoeken. Daarna volgen data-analyse en rapportage. Het onderzoek beslaat daardoor doorgaans een groot deel van het veldseizoen; de precieze doorlooptijd hangt af van het startmoment en de verblijfsfuncties die onderzocht moeten worden.

Kan het onderzoek sneller?

Nee. Het Vleermuisprotocol bepaalt het aantal bezoeken en de periodes waarin ze moeten plaatsvinden, en een rapport dat daarvan afwijkt houdt geen stand bij het bevoegd gezag. Wie laat in het seizoen start, kan de vroege onderzoeksperiodes niet meer meenemen en komt doorgaans in het volgende veldseizoen uit. De enige uitzondering is smal: voor het na-isoleren van de spouwmuur van een grondgebonden woning bestaat sinds maart 2025 een eDNA-route. Meer daarover leest u op onze pagina over vleermuisonderzoek.

Wat betekent dit voor de planning van na-isolatie?

Na-isolatie sluit vaak precies de kieren en spouwen af waar vleermuizen zich ophouden, dus ook hier begint het met een quickscan. Laat die zo vroeg mogelijk uitvoeren: het veldbezoek kan het hele jaar door, en als soortgericht onderzoek nodig blijkt, telt elke week voorsprong op het veldseizoen. Houd er rekening mee dat de isolatiewerkzaamheden pas kunnen starten als duidelijk is of er verblijfplaatsen zijn en welke maatregelen daarbij horen.

Wat als ik zonder onderzoek begin?

Dan loopt u het risico op handhaving door het bevoegd gezag, met een bouwstop, boetes en juridische procedures als mogelijke gevolgen. Bovendien kan schade aan verblijfplaatsen dan al zijn aangericht, wat het vervolgtraject ingewikkelder maakt. Een tijdige quickscan en waar nodig soortgericht onderzoek voorkomen dat u voor zulke verrassingen komt te staan.

Is vleermuisonderzoek verplicht?