Is flora en fauna onderzoek verplicht bij sloop?

Het woord sloop staat niet als zodanig in de wet, maar de onderzoeksplicht geldt onverkort: u moet vóór aanvang nagaan of er beschermde soorten aanwezig kunnen zijn en of uw werk hen kan schaden. Bij sloop is het antwoord op de eerste vraag zelden bij voorbaat nee, omdat het hele gebouw in één keer verdwijnt. In de praktijk vragen gemeenten er bij de omgevingsvergunning bovendien zelf om.

Het pand staat al jaren leeg. Is onderzoek dan nog nodig?

Ja, en vaak juist dan. Verblijfplaatsen van vleermuizen en nestplaatsen van huismus en gierzwaluw zijn jaarrond beschermd, ook wanneer er op het moment van kijken geen dier aanwezig is. Een pand dat leegstaat wordt bovendien eerder in gebruik genomen door dieren, omdat er niemand meer komt en openingen niet worden gedicht.

Wij slopen maar één schuur. Geldt dit dan ook?

Ja. De omvang van het gebouw zegt weinig over de kans op beschermde soorten; een oude schuur met een pannendak en open geveldelen is er juist geschikt voor. Wat de omvang wél bepaalt is de doorlooptijd van het onderzoek en de omvang van eventuele maatregelen.

Kan de sloop doorgaan terwijl het onderzoek nog loopt?

Nee, niet voor de onderdelen waar de vraag op ziet. Voert u een schadelijke handeling uit voordat duidelijk is of er een vergunning nodig was, dan is dat een overtreding, ook als achteraf blijkt dat er niets aan de hand was. Wat vaak wél kan is de sloop faseren, zodat werk dat de vraag niet raakt alvast doorgaat.

Wat gebeurt er als de quickscan iets aantoont?

Dan volgt soortgericht onderzoek in de daarvoor geldende periode, en pas daarna is duidelijk of er een omgevingsvergunning nodig is. Er zijn ook uitwegen: het effect wegnemen met een aangepaste planning of uitvoeringswijze is vaak de snelste route. Wij lopen die volgorde bij elk project expliciet af in plaats van meteen op een vergunningtraject aan te sturen.

Flora en fauna onderzoek bij sloop | Van Der Ham Ecologie

Waarom sloop zwaarder weegt dan een verbouwing

Bij een verbouwing blijft het gebouw staan en raakt u een deel van de buitenschil. Bij sloop verdwijnt alles tegelijk: de spouw, het dak, de dakranden en meestal ook het groen eromheen. Verblijfplaatsen van gebouwbewonende vleermuissoorten en nestplaatsen van huismus en gierzwaluw zijn jaarrond beschermd, ook op de momenten dat er geen dier in zit. Een leeg pand is dus geen leeg pand.

Wanneer in het bouwproces begint het onderzoek?

Zodra het plan er in grote lijnen ligt, en in elk geval ruim voor de vergunningaanvraag. Dat is eerder dan de meeste opdrachtgevers verwachten, en de reden is de agenda en niet de administratie: het veldbezoek voor een quickscan flora en fauna kan het hele jaar door, maar het vervolgonderzoek dat daaruit kan volgen is gebonden aan vaste onderzoeksperioden. Voor gebouwbewonende vleermuissoorten beslaat dat een groot deel van het jaar.

Wie de quickscan pas laat uitvoeren als de sloopvergunning al is aangevraagd, ontdekt dat het vervolgonderzoek in een venster valt dat net voorbij is. Dat kost geen weken maar een seizoen. Andersom geldt dat een quickscan die vroeg wordt uitgevoerd vaak juist ruimte oplevert: blijkt er niets aan de hand, dan ligt dat vast en kunt u door.

Welke delen van een gebouw wegen het zwaarst?

Een sloopmelding gaat over het hele pand, maar de ecologische vraag zit in een handvol plekken. Die bepalen samen of het bij één ronde blijft.

De gevel en de spouw

Spouwmuren zijn een veelgebruikte verblijfplaats van gebouwbewonende vleermuissoorten, en bij sloop verdwijnt zo'n verblijfplaats permanent. Openingen bij stootvoegen, achter gevelbeplating of onder lekdorpels zijn de plekken waar dieren naar binnen gaan. Van buiten valt daar niets aan te zien, ook niet als het pand al maanden leegstaat.

Het dak en de dakrand

Onder pannen, achter boeiboorden en in de ruimte tussen dakbeschot en dakbedekking zitten nestplaatsen van huismus en gierzwaluw en verblijfplaatsen van vleermuizen. Bij huismus telt bovendien de directe omgeving mee: struweel en dekking dicht bij de nestplaats horen bij de functionele leefomgeving en verdwijnen bij sloop meestal in dezelfde week. Zie wat de bescherming van de huismus precies inhoudt.

Het groen en de verharding rondom

Bomen die bij de sloop weggaan hebben een eigen spoor, want daar lopen het houtopstandenregime en de soortbescherming naast elkaar. Zie de pagina over bomen kappen. Verder kunnen erfbeplanting, watergangen en zelfs bouwafval op het terrein een rol spelen voor grondgebonden zoogdieren, amfibieën en reptielen.

Wat als er tijdens de sloop alsnog iets wordt aangetroffen?

Dan legt u het werk op dat punt stil en beoordeelt u opnieuw wat er nodig is. De onderzoeksplicht is niet afgekocht met één onderzoek vooraf: blijkt tijdens de uitvoering dat de situatie anders ligt dan gedacht, dan geldt de zorgplicht op dat moment onverkort. Doorwerken omdat er een rapport ligt is geen verweer.

Dit is ook de reden dat ecologische begeleiding tijdens de uitvoering bij grotere sloopprojecten gebruikelijk is. Iemand die weet waar hij naar kijkt is er dan bij op het moment dat het ertoe doet, in plaats van achteraf. Zie de pagina over ecologische begeleiding.

Nieuwbouw: het gaat niet alleen om wat er weg gaat

Bij het nieuwe plan komen er twee vragen bij. De eerste is gebiedsbescherming: ligt uw locatie dicht bij een Natura 2000-gebied of in het provinciale natuurnetwerk, dan speelt niet alleen wat er op het perceel gebeurt maar ook wat het effect buiten de grens is. De tweede is wat er terugkomt. Verdwijnen er verblijf- of nestplaatsen, dan hoort daar een vervangend aanbod bij, en dat is in een nieuwbouwontwerp aanzienlijk goedkoper mee te nemen dan er achteraf op te bouwen.

Loopt er een vergunningtraject uit voort, dan verzorgen wij dat ook. Zie de pagina over de omgevingsvergunning flora- en fauna-activiteit.

Verbouwen of isoleren in plaats van slopen

Blijft het pand staan en gaat het om na-isolatie, gevelrenovatie of dakvernieuwing, dan geldt een eigen route met een eigen landelijke leidraad. Die staat op de pagina over na-isolatie en renovatie.

Ecologisch onderzoek bij sloop en nieuwbouw